NECATİ YILDIRIM
Amerika Birleşik Devletleri’nden Türkiye’ye iadesi sağlanan 100 kültür varlığı, Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un katılımıyla bugün İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nde tanıtıldı. Programda, yurt dışındaki farklı koleksiyonlara dağılmış Boubon heykellerine odaklanan “Kaçış Yok: Boubon” sergisinin de açılışı yapıldı. Törene Manhattan Bölge Savcı Yardımcısı Matthew Bogdanos da katıldı.
İade Edilen Kültür Varlığı Grupları
Anadolu Ajansı’nın aktardığına göre Bakan Ersoy, geri getirilen eserleri gruplar hâlinde tanıttı:
- Horoztepe grubu (40 eser): Tokat’ın Erbaa ilçesindeki Horoztepe kökenli eserler, Erken Tunç Çağı’na, yaklaşık M.Ö. 2300-2000 yıllarına tarihleniyor. Grupta törensel müzik aletleri, silahlar ve metal kaplar yer alıyor.
- Düver grubu (44 levha): Burdur’un Düver köyü kökenli pişmiş toprak mimari levhalar Arkaik Dönem’e tarihleniyor. Bu grup, ABD’deki J. Paul Getty Müzesi’nden iade edildi.
- Aphrodisias portresi: Aydın’daki Aphrodisias Antik Kenti’ne ait bir portre de iade edilen eserler arasında bulunuyor.
- Diğer eserler: Tiyatro maskeleri ve tanrıça heykelcikleri de 100 eserlik iade kapsamında yer aldı.
Horoztepe grubunun kökenini belirlemede Prof. Dr. Tahsin Özgüç’ün bölgedeki çalışmalarından yararlanıldı. Ersoy, 1953 yılında yaşanan kaçak kazılara ait kayıtların sürecin aydınlatılmasında belirleyici olduğunu söyledi. Bakanlığın planına göre Horoztepe eserleri, ileride hayata geçirilecek bir projeyle İstanbul Arkeoloji Müzeleri koleksiyonundaki ilgili parçalarla bir araya getirilecek.
Kültür Varlığı İadelerinde Önceki Adımlar
Bakan Ersoy, bugünkü iadenin daha önce sonuçlanan süreçlerin devamı olduğunu vurguladı. Ersoy’un aktardığına göre 2022’de ABD’den, 2024’te Danimarka’dan, 2025’te ise ABD’deki Virginia Güzel Sanatlar Müzesi’nden iadeler sağlanmıştı; Getty Müzesi’ndeki grup da bu listeye eklendi. Bugün tanıtılan kültür varlığı gruplarında eski kazı kayıtları, arşiv belgeleri ve laboratuvar analizleri hak talebinin dayanağı oldu.
Açık Artırmadaki Satış Durduruldu
Bakanlığın açıklamasına göre ABD’de yerleşik bir müzayede evinin mayıs ayındaki açık artırmasında Anadolu kökenli eserlerin satışa sunulduğu tespit edildi. Bakanlık, eserlere ilişkin bilimsel veri ve belgeleri Manhattan Bölge Savcılığı ve ABD İç Güvenlik Soruşturmaları birimi (HSI) ile paylaştı; satış durduruldu ve eserler Türkiye’ye iade edildi.
Aphrodisias portresinde ise arşiv belgeleri ve koleksiyon kayıtları karşılaştırıldı. Ersoy, 1976’da savcının olay yeri tutanağına kaydettiği “Tespit edilip belgelenenler dışında başka eserlerin de çalındığı yapılan incelemeden anlaşılmaktadır.” ifadesinin Türkiye’nin hak talebinde dayanak oluşturduğunu söyledi. Bakan, Getty Müzesi’nden gelen Düver levhaları için de “Bugün de J. Paul Getty Müzesi’ndeki bu grubu ülkemize kazandırmış olduk.” dedi.
“Kaçış Yok: Boubon” Sergisi Neyi Anlatıyor?
Sergi, Burdur’un Gölhisar ilçesindeki Boubon Antik Kenti’nde, İbecik köyü yakınlarındaki Sebasteion Tapınağı’nda bulunan bronz heykellerin hikâyesini anlatıyor. Roma imparatorları ve imparatorluk ailesi adına yapılan tapınaktaki heykeller, 1960’lı yıllardaki kaçak kazılarla parçalanarak farklı ülkelerdeki koleksiyonlara dağıldı. Ersoy’un verdiği bilgiye göre iade edilen Boubon kökenli eserler arasında Lucius Verus, Septimius Severus, Caracalla ve Marcus Aurelius’a ait eserler bulunuyor.
Marcus Aurelius heykelinin Boubon’la bağı, heykelin ayak izinin kaidedeki oyuklarla karşılaştırılması ve Almanya’daki Curt Engelhorn Arkeometri Merkezi’nde yapılan toprak ve kurşun izotop analizleriyle ortaya kondu. Ersoy, “Burdur ili Boubon Antik Kenti’nde 2023’te yeniden başlayan kazılar bugün hala devam ediyor.” dedi; kazıların Burdur Arkeoloji Müzesi koordinasyonunda sürdüğünü belirtti.
New York’ta 276 Eser Türkiye Kökenli
Programda konuşan Matthew Bogdanos, New York’taki Eser Kaçakçılığı Birimi aracılığıyla bugüne kadar 6.452 yağmalanmış antik eserin kurtarıldığını, bunların 276’sının Türkiye’den çıkarılan eserler olduğunu aktardı. Bogdanos, müzelerin, galerilerin ve satıcıların eserlerin geçmişini titizlikle incelemesi ve uluslararası iş birliğinin sürmesi çağrısında bulundu.
Kaynaklarda serginin kapanış tarihi ve ziyaret saatleri yer almıyor; güncel müze bilgileri Kültür ve Turizm Bakanlığı müze sitesinden takip edilebilir. İstanbul’daki diğer sergi haberlerimizi Dalí Cybernetics sergisi haberimizde, Ataşehir’deki etkinlikleri ise ekim ayı kültür-sanat programı haberimizde aktarmıştık.
Kaynaklar: Anadolu Ajansı — ABD’den Türkiye’ye iadesi sağlanan 100 kültür varlığı İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nde tanıtıldı (2 Kasım 2026); Habertürk / DHA — Bakan Ersoy’un açıklamaları (2 Kasım 2026).
Mehmet İnce Kalem
