NECATİ YILDIRIM
Değerlendirme — ABD Başkanı Donald Trump, 2020’de İbrahim Anlaşmaları’na öncülük etti. Bu anlaşmalar, bazı Arap ülkeleri ile İsrail arasında diplomatik ilişkilerin önünü açtı.
Peki bu süreçte Türkiye’nin de rolü olabilir miydi? Bu sorunun cevabı için önce anlaşmaların ne olduğuna bakmak gerekiyor.
İbrahim Anlaşmaları Nedir?
Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn, anlaşmaları 15 Eylül 2020’de Beyaz Saray’da imzaladı. Ardından Sudan ve Fas da İsrail ile ilişkileri normalleştirme kararı aldı.
Washington, anlaşmaları bir “barış hamlesi” olarak tanıttı. Resmî amaç, bölgedeki eski anlaşmazlıkları azaltmak ve ekonomik iş birliğini artırmaktı.
Anlaşmaların Stratejik Hedefleri
Bize göre anlaşmalar yalnızca barış hedefiyle açıklanamaz. Arka planda birkaç stratejik hesap da bulunuyor:
- İran’ı dengelemek: İsrail ile Körfez ülkeleri arasında güvenlik ve istihbarat iş birliğini kolaylaştırmak.
- ABD’nin yükünü azaltmak: Bölgedeki çıkarları müttefikler aracılığıyla daha düşük maliyetle korumak.
- İsrail’in bölgesel yalnızlığını kırmak: İsrail’e yeni diplomatik ve ekonomik ortaklar kazandırmak.
Türkiye’nin Durumu Farklı
Burada önemli bir ayrıntı var. İsrail’i 1949’da tanıyan ilk Müslüman çoğunluklu ülke Türkiye’dir. Yani Türkiye’nin İsrail ile zaten diplomatik ilişkisi bulunuyor.
Bu nedenle Türkiye için konu, sıfırdan bir tanıma değil. Asıl soru, iki ülke arasındaki ilişkinin yönü. Nitekim Gazze savaşı, iki ülke arasındaki ilişkiyi son yıllarda sert biçimde gerdi. Mayıs 2024’te ise Türkiye, İsrail ile tüm ticareti durdurdu.
Türkiye Neden Önemli?
Bölgede Türkiye sıradan bir aktör değil. Örneğin NATO üyesi ve bölgenin en büyük ordularından birine sahip. Ayrıca enerji koridorlarının merkezinde yer alıyor.
Bu yüzden ABD’nin bölgesel planlarında Türkiye her zaman önemli bir yer tutuyor. Özellikle Doğu Akdeniz enerjisi ve ticaret koridorları bu açıdan öne çıkıyor.
Trump Türkiye’yi Sürece Dahil Etmek İstedi mi?
Bu konuda ABD’nin kamuoyuna açıkladığı resmî bir plan yok. Dolayısıyla “sıra Türkiye’de miydi?” sorusu bugün için bir değerlendirme sorusu olarak kalıyor.
Ancak Türkiye’nin böyle bir sürece katılması kolay olmazdı. Çünkü Filistin meselesi, Kudüs’ün statüsü ve Gazze, Türk kamuoyunda çok hassas konular.
Sonuç
Kısacası İbrahim Anlaşmaları, Ortadoğu’daki dengeleri değiştirmeye yönelik geniş bir girişim. Türkiye ise İsrail ile zaten ilişkisi olan, ama Gazze nedeniyle bu ilişkiyi sert biçimde sınırlayan bir ülke.
Önümüzdeki yıllar, bu anlaşmaların kalıcı bir düzen mi yoksa geçici bir girişim mi olduğunu gösterecek.
Bu yazı bir değerlendirmedir. İlgili: Dünya haberleri.
Kaynaklar: İbrahim Anlaşmaları (Vikipedi); ABD Dışişleri Bakanlığı – The Abraham Accords.
