
Antibiyotik direnci, Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) 18-24 Kasım 2026’daki farkındalık haftasıyla yeniden gündemde. DSÖ, bu yılki Dünya Antimikrobiyal Direnç Farkındalık Haftası’nın temasını “One Health, one action: Prevent AMR now” olarak belirledi. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü de 17 Kasım’daki duyurusunda temayı “Tek sağlık, tek eylem: Antimikrobiyal direnci şimdi önleyin” olarak duyurdu.
Antibiyotik direncini de kapsayan antimikrobiyal direnç (AMD), enfeksiyonların tedavisinde kullanılan ilaçların etkisini azaltıyor. Türkiye’de bu alandaki yol haritası ise Sağlık Bakanlığı’nın 2026-2030 dönemini kapsayan ulusal eylem planı.
DSÖ: Antibiyotik Direnci Bugünün Sorunu
DSÖ’nün kampanya sayfasına göre insan, hayvan, bitki ve çevre sağlığı birbirine bağlı. Bir alanda atılan adım ötekileri de etkiliyor. DSÖ, antimikrobiyal direncin artık geleceğe ait bir sorun olmadığını vurguluyor. Mücadelede hükümetlere, sağlık çalışanlarına, veteriner hekimlere, çevre uzmanlarına, çiftçilere, araştırmacılara ve topluma ortak sorumluluk düşüyor.
Örgütün antimikrobiyal direnç bilgi notuna göre bakteriyel direnç, 2021’de dünya genelinde 4,7 milyondan fazla ölümle ilişkilendirildi. 2023’te laboratuvarda doğrulanan her altı bakteriyel enfeksiyondan biri antibiyotiklere dirençliydi. 2018-2023 arasında izlenen patojen-antibiyotik kombinasyonlarının yüzde 40’ından fazlasında direnç arttı.
Türkiye’de Antibiyotik Direnci Oranları
Sağlık Bakanlığı’nın Antimikrobiyal Direnç ile Mücadele Ulusal Eylem Planı 2026-2030 belgesine göre Türkiye’de direnç oranları birçok bakteri türünde Avrupa ortalamasının üzerinde. Planda sağlık hizmetiyle ilişkili enfeksiyonlara ait veriler şöyle aktarılıyor:
| Gösterge | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| Escherichia coli suşlarında ESBL genel ortalaması | %68,26 | Ulusal Eylem Planı |
| Klebsiella pneumoniae suşlarında ESBL oranı | %75,13 | Ulusal Eylem Planı |
| Karbapenem dirençli Klebsiella pneumoniae oranı | %73,34 | Ulusal Eylem Planı |
| Acinetobacter baumannii suşlarında karbapenem direnci | Ortalama %92,07 | Ulusal Eylem Planı |
Planda Türkiye’nin antibiyotik tüketiminin OECD ortalamasının üzerinde olduğu da belirtiliyor. Bununla birlikte tüketim 2020’ye kadar belirgin şekilde düştü. Bakanlık bu düşüşü e-reçete, Reçete Bilgi Sistemi üzerinden yapılan izleme ve reçetesiz antibiyotik satışının önlenmesine yönelik düzenlemelere bağlıyor. 2020 sonrasındaki artış ise büyük ölçüde salgının etkileriyle ilişkilendiriliyor.
Plana göre aile hekimlerinin yazdığı reçetelerde antibiyotik içerenlerin oranı da azalma eğiliminde.
Eylem Planında 9 Hedef
Plan, Sağlık Bakanlığı koordinasyonunda, Tarım ve Orman Bakanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın katılımıyla hazırlandı. Hazırlık sürecinde 28 Mayıs 2025’te bir çalıştay düzenlendi. Belgede 9 hedef başlığı altında 24 strateji, 140 faaliyet ve 218 gösterge bulunuyor. Planın 9 ana hedefi şunlar:
- Paydaşlar arasında koordinasyon ve iş birliğinin sağlanması,
- Ulusal antimikrobiyal direnç sürveyans ağlarının güçlendirilmesi,
- Ulusal antibiyotik tüketim sürveyansının güçlendirilmesi,
- Enfeksiyonların önlenmesi ve kontrolü süreçlerinin güçlendirilmesi,
- Antimikrobiyal yönetişim çalışmalarının güçlendirilmesi,
- Hayvan sağlığında antimikrobiyal kullanımının, bitki sağlığında ise pestisit kullanımının kontrolü,
- Yeni ilaç, aşı ve hızlı tanı kiti araştırmalarının teşvik edilmesi,
- Direnç gelişimi ve akılcı antimikrobiyal kullanımı konusunda farkındalığın artırılması,
- Direncin çevresel yayılımına karşı risk değerlendirmesi, mevzuat düzenlemesi ve atık su yönetiminin geliştirilmesi.
Türkiye’nin planı, DSÖ’nün 2015’te onayladığı Antimikrobiyal Dirençle Mücadele Küresel Eylem Planı’nı esas alıyor. Ulusal plandaki özete göre küresel planın beş temel hedefi farkındalığın artırılması, sürveyansın güçlendirilmesi, enfeksiyon kontrolü, ilaçların akılcı kullanımı ve Ar-Ge yatırımlarının teşvik edilmesi.
Antibiyotik Direnci İçin Bireylere Düşen Görev
Sağlık Bakanlığı, akılcı antibiyotik kullanımı uyarısında antibiyotiklerin yalnızca hekimin reçete ettiği durumlarda, uygun miktarda ve sürede kullanılması gerektiğini belirtiyor. Bakanlığa göre ihtiyaç olmayan durumlarda gereksiz ve uygunsuz kullanım, antibiyotik direnci oluşumuna yol açıyor.
Eylem planı, bilgi eksikliğini de önemli nedenler arasında sayıyor. Planda aktarılan İngiltere ve Hindistan çalışmaları, toplumun önemli bir kısmının antibiyotiklerin viral enfeksiyonlarda etkili olduğunu düşündüğünü gösteriyor. DSÖ’nün sınıflandırmasına dayanan BM hedefi ise kullanılan antibiyotiklerin en az yüzde 70’inin “Erişim” grubundan olması.
Sonuç: Önlem Enfeksiyondan Korunmakla Başlıyor
Antibiyotik direnci, hastanelerdeki tedavileri doğrudan etkileyen bir halk sağlığı sorunu. Ulusal plan bu nedenle enfeksiyonların önlenmesine ve aşı araştırmalarına da yer veriyor. Enfeksiyonlardan korunma için zatürre aşısı haberimize ve grip aşısı rehberimize bakabilirsiniz. Diğer sağlık haberleri Sağlık & Yaşam kategorimizde yer alıyor.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar: DSÖ, World AMR Awareness Week 2026; Sağlık Bakanlığı HSGM, “Dünya Antimikrobiyal Direnç Farkındalık Haftası”, 17 Kasım 2026; DSÖ, Antimicrobial resistance bilgi notu; T.C. Sağlık Bakanlığı, Antimikrobiyal Direnç ile Mücadele Ulusal Eylem Planı 2026-2030; T.C. Sağlık Bakanlığı, “Antibiyotiklerin Geleceği İçin Akılcı Antibiyotik Kullanımı Önemlidir” (erişim 18 Kasım 2026).








