
17 Kasım Dünya Prematüre Günü, gebeliğin 37. haftası dolmadan dünyaya gelen bebeklere ve ailelerine dikkat çekmek için anılıyor. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü’nün verilerine göre Türkiye’de 2022 yılında prematüre doğum oranı yüzde 12,9 oldu. O yıl 129 bin 557 bebek erken doğdu. Bu, her 100 bebekten yaklaşık 13’ü demek.
Bakanlık, erken doğumun bir hastalık olarak görülmemesi gerektiğini de hatırlatıyor. Doğru bakımla prematüre bebekler normal gelişim gösterebiliyor ve sağlıklı bir yaşam sürebiliyor.
Dünya Prematüre Günü: Hangi Bebek Prematüre Sayılır?
Normal bir gebelik ortalama 40 hafta sürüyor. 37. haftadan önce doğan bebek prematüre kabul ediliyor. Doğum ne kadar erken olursa sağlık riskleri de o kadar artıyor.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) erken doğumu gebelik haftasına göre üç gruba ayırıyor:
- Aşırı erken doğum: 28 haftadan önce,
- Çok erken doğum: 28 ile 32 hafta arası,
- Orta-geç erken doğum: 32 ile 37 hafta arası.
Türkiye’de erken doğan bebeklerin büyük bölümü son gruptaki bebekler. Bakanlık verilerine göre 2022’de prematüre bebeklerin yüzde 89,2’si 32-36. haftalarda doğdu. Yüzde 7,4’ü 28-31. haftalarda, yüzde 3,4’ü ise 28. haftadan önce dünyaya geldi.
Dünyada ve Türkiye’de Erken Doğum Rakamları
Dünya Prematüre Günü vesilesiyle DSÖ ve Sağlık Bakanlığı’nın yayımladığı rakamlar şöyle:
| Gösterge | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| Dünyada prematüre doğan bebek (2020) | 13,4 milyon | DSÖ |
| Ülkelere göre prematüre doğum oranı (2020) | Yüzde 4-16 | DSÖ |
| Erken doğum komplikasyonlarına bağlı ölüm (2019) | Yaklaşık 900 bin | DSÖ |
| Türkiye’de prematüre doğum oranı (2022) | Yüzde 12,9 | Sağlık Bakanlığı |
| Türkiye’de erken doğan bebek (2022) | 129.557 | Sağlık Bakanlığı |
DSÖ’ye göre erken doğum komplikasyonları, 5 yaş altındaki çocuk ölümlerinin önde gelen nedeni. Bu ölümlerin dörtte üçü bugün bilinen ve maliyeti düşük yöntemlerle önlenebiliyor. Ancak hayatta kalma şansı ülkeden ülkeye büyük farklar gösteriyor. 32. hafta ve öncesinde doğan bebeklerin düşük gelirli ülkelerde yarısı hayatını kaybediyor. Yüksek gelirli ülkelerde ise bu bebeklerin neredeyse tamamı yaşıyor.
Erken Doğumun Risk Faktörleri Neler?
DSÖ, erken doğumların çoğunun kendiliğinden başladığını belirtiyor. Bazıları ise enfeksiyon ya da gebelik komplikasyonları nedeniyle tıbbi gerekçeyle erken gerçekleşiyor. Çoğu zaman belirli bir neden bulunamıyor. Sağlık Bakanlığı’nın saydığı risk faktörleri şunlar:
- Yüksek riskli gebelikler,
- Çok genç ya da ileri yaşta gebelik,
- Sık doğum ve iki gebelik arasındaki kısa süre,
- İkiz, üçüz gibi çoğul gebelikler,
- Enfeksiyonlar ve kronik hastalıklar,
- Tütün ve bağımlılık yapıcı madde kullanımı,
- Yetersiz beslenme ve yetersiz gebelik bakımı.
Bakanlığa göre ikiz gebeliklerde 35. haftada doğum oranı normalin 2 katı, 33. haftada 3 katı, 29. haftada ise 4 katı.
Gebelikte Neler Yapılabilir?
DSÖ, gebelik boyunca sağlık çalışanlarıyla en az 8 kez görüşülmesini öneriyor. Bu takip 12. haftadan önce başlamalı. Erken dönemde yapılan ultrason, gebelik haftasının doğru belirlenmesine ve çoğul gebeliğin fark edilmesine yardım ediyor. Sağlık Bakanlığı’nın anne adaylarına önerilerinden bazıları şöyle:
- Gebelik planlandığında ve gebelik boyunca kontrolleri aksatmamak,
- Sağlık geçmişini hekime eksiksiz anlatmak, reçetesiz ilaç kullanmamak,
- Sigarayı bırakmak; bunun için aile hekiminden ve Sigara Bırakma Polikliniklerinden destek almak,
- Yeterli ve dengeli beslenmek, hekimin önerdiği kadar kilo almak,
- Ağır kaldırmaktan ve uzun süre ayakta durmaktan kaçınmak,
- Gebe Bilgilendirme Sınıflarına katılmak,
- Daha önce erken doğum yaşandıysa yeni gebelik öncesinde sağlık kuruluşuna başvurmak.
Bakanlık, 17 yaş altı, 35 yaş üstü ve çoğul gebeliklerde doğum öncesi bakımın daha da önemli olduğunu vurguluyor. Doğumun beklenenden önce yapılmasının talep edilmemesini de öneriyor.
Kanguru Bakımı ve Anne Sütü
Dünya Prematüre Günü’nde öne çıkan konulardan biri de erken doğan bebeklerin bakımı. Bu bebeklerde basit uygulamalar büyük fark yaratabiliyor. DSÖ’nün 2022’de yayımladığı yeni önerilere göre “kanguru bakımı” doğumdan hemen sonra başlamalı. Bu yöntemde bebek, çoğunlukla annesiyle ten tene temas halinde, olabildiğince uzun süre taşınıyor ve yalnızca anne sütüyle besleniyor.
Daha önce bebeğin önce kuvözde dengelenmesi öneriliyordu. Bu ayrılık ortalama 3-7 gün sürüyordu. DSÖ’ye göre kanguru bakımının hemen başlaması daha çok hayat kurtarıyor, enfeksiyonu ve vücut ısısının düşmesini azaltıyor, beslenmeyi de iyileştiriyor. Anne sütü yoksa en iyi seçenek bağışçı anne sütü. DSÖ, bebek yoğun bakımda olsa bile anne-babanın bebekle birlikte kalabilmesini öneriyor. Bilgi notunda nefes sorunları için CPAP desteği de sayılıyor.
Sonuç: Düzenli Gebelik Takibi Önemli
Dünya Prematüre Günü’nde öne çıkan mesaj, düzenli gebelik takibi ve risklerin erken fark edilmesi. Ataşehir’de yaşayan anne adayları gebelik takibi ve gebe bilgilendirme sınıfları için aile hekimlerinden bilgi alabilir. Kış aylarında bebek ve çocukları koruyan aşılar için Dünya Zatürre Günü haberimize, soba ve kombi kaynaklı tehlike için karbonmonoksit zehirlenmesi haberimize bakabilirsiniz. Diğer haberler Sağlık & Yaşam kategorimizde.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekime başvurunuz.
Kaynaklar: T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, 17 Kasım Dünya Prematüre Günü; DSÖ, Preterm birth (bilgi notu); DSÖ, WHO advises immediate skin to skin care for survival of small and preterm babies (15 Kasım 2022) (erişim 15 Kasım 2026).








