NECATİ YILDIRIM
12 Kasım Dünya Zatürre Günü, çocuklarda ve yaşlılarda önlenebilir ölümlerin önemli bir nedeni olan zatürreye (pnömoni) dikkat çekmek için her yıl anılıyor. Sağlık Bakanlığı’na göre zatürrenin hem çocuklarda hem de yetişkinlerde en sık nedeni pnömokok bakterisi; bu bakteriye karşı en iyi korunma yolu ise aşı. Kış aylarına girerken risk gruplarının belirtileri tanıması ve aşı durumunu kontrol etmesi öneriliyor.
Dünya Zatürre Günü: Zatürre Neden Önemli?
Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) bilgi notuna göre zatürre, dünyada çocuk ölümlerinin en büyük bulaşıcı nedeni. DSÖ’nün 2019 verilerine göre zatürre 740 bin 180 çocuğun ölümüne yol açtı; bu, 5 yaş altındaki tüm çocuk ölümlerinin yüzde 14’ü, 1-5 yaş arasındaki ölümlerin ise yüzde 22’si demek. DSÖ, zatürreye ihtiyaç duyduğu antibiyotiği alabilen çocukların yalnızca üçte bir olduğunu da vurguluyor.
DSÖ’nün 2025 Dünya Zatürre Günü açıklamasında hastalığın yalnızca çocukları değil, yaşlıları ve kronik hastalığı olanları da ciddi biçimde tehdit ettiği belirtildi.
Zatürrenin Belirtileri Nelerdir?
Sağlık Bakanlığı Aşı Portalı’na göre zatürre belirtileri şunlar:
- Ateş ya da titreme
- Öksürük
- Hızlı solunum ya da nefes alma zorluğu
- Göğüs ağrısı
DSÖ’ye göre bakteriyel zatürrenin çocuklarda en sık nedeni Streptococcus pneumoniae (pnömokok), ikinci sıradaki neden Haemophilus influenzae tip b (Hib); viral zatürrenin en sık nedeni ise RSV. Belirtileri olan kişilerin, özellikle bebeklerin ve yaşlıların gecikmeden bir sağlık kuruluşuna başvurması gerekiyor.
Kimler Risk Altında?
Bakanlığa göre pnömokok hastalıkları 5 yaş altı çocuklarda ve 65 yaş üstü bireylerde daha ağır seyretme riski taşıyor. Hastalık; kronik kalp, akciğer (astım dahil), böbrek ve karaciğer hastalıkları, diyabet, dalağın olmaması, bağışıklık sistemini baskılayan tedaviler, kanser, organ nakli ve alkolizm gibi durumlarda da daha sık görülüyor. Bakteri öksürük ve hapşırıkla, damlacık yoluyla kişiden kişiye bulaşıyor; hasta olmayan bazı kişilerin burun ve boğazında da bulunabiliyor.
Pnömokok Aşısı Kimlere Öneriliyor?
Sağlık Bakanlığı, pnömokok aşısının şu gruplara uygulanması gerektiğini belirtiyor:
- Bebekler ve 5 yaşından küçük çocuklar,
- Sağlıklı 65 yaş ve üzerindeki yetişkinler,
- 5 yaş ve üzerinde olup pnömokok hastalığı riskini artıran başka bir hastalığı bulunanlar.
Pnömokok bakterisinin 90’dan fazla tipi bulunuyor; konjuge ve polisakkarit olmak üzere iki tip aşı var. Pnömokok aşısı, Ulusal Aşı Takvimi’nde 13 hastalığa karşı uygulanan rutin çocukluk aşıları arasında yer alıyor; bebeğin hangi ay hangi dozu alacağı aşı takviminde ve aile hekimliklerinde öğrenilebilir. Yetişkinlerin hangi aşıyı ne zaman yaptıracağına ise hekim karar veriyor.
Zatürreden Korunmak İçin Neler Yapılabilir?
DSÖ, Hib, pnömokok, kızamık ve boğmaca aşılarının zatürreyi önlemenin en etkili yolu olduğunu belirtiyor. Bunun yanında ilk 6 ay yalnızca anne sütüyle beslenme, ev içi hava kirliliğinin azaltılması ve çocukların sigara dumanından uzak tutulması koruyucu önlemler arasında sayılıyor. Kış dönemindeki diğer koruyucu aşı için grip aşısı haberimize, iklim krizinin solunum sağlığına etkileri için iklim değişikliği ve sağlık haberimize bakabilirsiniz. Diğer haberler Sağlık & Yaşam kategorimizde.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekime başvurunuz.
Kaynaklar: T.C. Sağlık Bakanlığı Aşı Portalı, Pnömokokal Hastalık; Sağlık Bakanlığı, Aşı Takvimi; DSÖ, Pneumonia in children (bilgi notu); DSÖ, World Pneumonia Day – 12 November 2025 (erişim 11 Kasım 2026).
Mehmet İnce Kalem
