
Kentsel dönüşüm, depreme dayanıksız binaların yıkılıp yeniden yapılmasını sağlayan süreç. Türkiye’de bu süreç, 2012’de yürürlüğe giren 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’a dayanıyor.
Peki binanızın kentsel dönüşüm kapsamına girmesi için ne yapmanız gerekiyor? İşte temel adımlar.
Kentsel Dönüşümde Riskli Yapı ve Riskli Alan Ne Demek?
Kanunun 2. maddesi iki temel kavramı tanımlıyor. Riskli yapı, riskli alan içinde ya da dışında olup ekonomik ömrünü tamamlamış veya yıkılma ya da ağır hasar görme riski taşıdığı bilimsel ve teknik verilerle tespit edilen yapı. Riskli alan ise zemin yapısı ya da üzerindeki yapılaşma nedeniyle can ve mal kaybına yol açma riski taşıyan ve Cumhurbaşkanınca kararlaştırılan alan. Tek bir binanın dönüşümü için riskli alan kararı gerekmiyor; aşağıdaki adımlar riskli yapı tespitiyle başlıyor.
1. Riskli Yapı Tespiti
Süreç, binanın deprem riskinin incelenmesiyle başlıyor. Bunun için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın lisans verdiği kuruluşlardan birine başvurmanız gerekiyor.
Üstelik başvuruyu bina sahiplerinden biri tek başına yapabiliyor. Lisanslı kuruluş binadan karot örneği alıyor ve inceleme sonunda bir rapor hazırlıyor.
2. Raporun Onayı ve Tapuya Şerh
Bina riskli çıkarsa rapor, Bakanlığın il müdürlüğüne ya da yetkili idareye gönderiliyor. Kentsel dönüşüm kanununa göre riskli yapı, tespit tarihinden itibaren en geç 10 iş günü içinde tapu müdürlüğüne bildiriliyor ve tapu kütüğünün beyanlar hanesine işleniyor. Tespite ilişkin tutanak binaya asılıyor, maliklere e-Devlet üzerinden bildiriliyor ve muhtarlıkta 15 gün süreyle ilan ediliyor. Muhtarlıktaki ilanın son günü, tebligat yapılmış sayılıyor.
Öte yandan malikler ya da kanuni temsilcileri, riskli yapı tespitine 15 gün içinde itiraz edebiliyor. 6306 sayılı Kanun’un 3. maddesine göre itirazları, dördü üniversitelerden görevlendirilen öğretim üyesi, üçü Bakanlık personeli olmak üzere yedi kişilik teknik heyetler inceleyip karara bağlıyor.
3. Kat Maliklerinin Kararı
Bu aşamada kat malikleri bir araya gelerek binanın yeniden yapımı için karar alıyor. Malikler bu kararda müteahhit seçimi, yeni projenin özellikleri ve paylaşım gibi konuları belirliyor. Kanunun 6. maddesine göre bu kararlar, yapının bulunduğu parselde hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğu ile alınıyor. 7 Kasım 2023 tarihli 7471 sayılı Kanun’la bu oran “en az üçte iki”den salt çoğunluğa indirildi.
Kentsel Dönüşümde Karara Katılmayan Maliklerin Payı Ne Olur?
Salt çoğunlukla alınan karar ve anlaşma şartları, karara katılmayan maliklere noter aracılığıyla ya da muhtarlıkta 15 gün ilan edilerek bildiriliyor. Bildirimden itibaren 15 gün içinde teklifi kabul etmeyen maliklerin arsa payları, kanuna göre Başkanlıkça belirlenen rayiç değerden az olmamak üzere açık artırmayla anlaşma sağlayan diğer paydaşlara satılıyor. Paydaşlara satış yapılamazsa pay, rayiç bedeli ödenerek ilgili idare ya da TOKİ tarafından satın alınabiliyor.
4. Yıkım ve Yeni İnşaat
Karardan sonra bina boşaltılıyor ve yıkılıyor. Kentsel dönüşüm sürecinde kanuna göre riskli yapıların yıktırılması için maliklere en fazla 90 gün süre veriliyor. Bu süre içinde malikler binayı yıktırmazsa tahliye ve yıkım idarece yapılıyor ya da yaptırılıyor; masraflar hisseleri oranında maliklerden tahsil ediliyor. Yeni bina, güncel deprem yönetmeliğine uygun projeyle inşa ediliyor.
Kentsel Dönüşüm Destekleri
- Kira yardımı: Bina boşaltılırken hak sahiplerine belirli bir süre kira desteği veriliyor.
- Kredi faiz desteği: Banka kredilerinde faizin bir kısmını devlet karşılıyor.
- Hibe ve kredi kampanyaları: Örneğin İstanbul’daki “Yarısı Bizden” kampanyası hibe ve kredi desteği içeriyor (kampanyanın son durumu için Yarısı Bizden 2027’ye uzatıldı haberimize bakabilirsiniz).
- Harç ve vergi muafiyetleri: Kanunun 7. maddesine göre bu kapsamdaki pek çok işlem belirli vergi, harç ve ücretlerden muaf tutuluyor; kanunda sayılan koşulları taşıyanlara bu amaçla kullandırılan krediler de banka ve sigorta muameleleri vergisinden istisna.
Kanunun 5. maddesine göre tahliyede esas olan anlaşma. Anlaşmayla tahliye edilen yapıların maliklerine, kiracılarına ve yapıda oturmak şartıyla sınırlı ayni hak sahiplerine geçici konut ya da iş yeri tahsisi, kira yardımı ve yapım için yardım yapılabiliyor. “Yapım için yardım” ifadesi 2023’te 7471 sayılı Kanun’la eklendi; usul ve esaslarını Cumhurbaşkanı belirliyor. Aynı maddeye göre Başkanlık, TOKİ ya da idare talep ederse riskli yapılara elektrik, su ve doğal gaz verilmiyor, verilen hizmetler de durduruluyor.
Güncelleme (9 Kasım 2026): Yazı, 6306 sayılı Kanun’un 7471 sayılı Kanun değişiklikleriyle güncel metnine göre yeniden düzenlendi. Kentsel dönüşüm destek tutarları ve şartları zaman zaman değişiyor. Bu nedenle başvurudan önce Bakanlığın internet sitesinden ya da e-Devlet’ten güncel bilgileri kontrol etmek gerekiyor.
İlgili: 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi · Ataşehir depreme ne kadar hazır?.
Kaynaklar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı; 6306 sayılı Kanun.









